Op de set van Watchmen

Schokkend Nieuws mocht een kijkje nemen op de set van Watchmen. De langverwachte stripverfilming komt op 5 maart uit in Nederland. Het enthousiasme van regisseur Zack Snyder is alvast aanstekelijk.

‘Hebben jullie die aflevering gezien van The Simpsons?’ Zack Snyder staat op de set van Watchmen, ergens in de omgeving van het koude Vancouver, te geinen met ons groepje journalisten. In de bewuste aflevering van de cartoonserie, getiteld Husbands and Knives, wordt zijn film geparodieerd. In de stripboekwinkel waar de aflevering om draait, vraagt iemand uitgerekend aan Alan Moore om een exemplaar te signeren van Watchmen Babies. ‘Hilarisch! Alan deed z’n eigen stem. Je kunt de kaft van het stripboek nog net lezen: V for Vacation, the League of Extraordinary Freelancers.’ Snyder ratelt vrolijk door, tot de opnameleider hem onderbreekt. Tijd om een film te maken.

Onverfilmbaar
Dat Alan Moore niets moet weten van de verfilming van zijn beroemdste stripverhaal wisten we al. In het interview in SN #73 toonde Moore zich ontevreden met de filmversies van V for Vendetta, From Hell en The League of Extraordinairy Gentlemen. Over Watchmen was hij zeer gedecideerd: ‘Als iemand me voor een verfilming zou vragen, zou ik weigeren. Het is geschreven als een comic, een medium waarin je dingen kunt doen die in een ander medium onmogelijk zijn. De comic is niet het zielige neefje van de film.’

Blijkens het interview sprak Moore deze woorden tegen regisseur Terry Gilliam. Al kort na het verschijnen van het stripverhaal, in afleveringen gepubliceerd in de loop van 1986-1987, was er interesse vanuit de filmwereld. Moore sloeg het aanbod af om zelf een script te schrijven, waarna Sam Hamm (Batman, Batman Returns) in 1989 een eerste scenario leverde. Namen als Robin Williams, Jamie Lee Curtis en Kevin Costner deden de ronde. Terry Gilliam zou regisseren, leverde verschillende nieuwe scriptversies, maar kreeg het budget niet rond. Aan hem wordt de uitspraak toegeschreven dat de strip ‘onverfilmbaar’ zou zijn. Ook Paul Greengrass en Darren Aronofsky waren op zeker moment bij de film betrokken. Wie in 2006 echter goed oplette tijdens de trailer van 300 kreeg daarin al een hint. Met een shot van het personage Rorschach en de button van The Comedian verklapte Zack Snyder aan zijn fans dat hij de langverwachte verfilming van Watchmen op zich zou nemen. ‘Nee,’ antwoordt Snyder op de vraag die hem al zo vaak gesteld zal zijn, ‘Ik heb niet met Alan Moore gesproken. Dave was wel op de set.’ Dave Gibbons, de tekenaar van Watchmen, ontwierp ook de poster van de film die in alle opzichten trouw probeert te blijven aan de graphic novel.

In november 2007 mocht Schokkend Nieuws, met acht andere internationale journalisten, een kijkje nemen op de set van Watchmen in Canada. Snyder is met z’n militaire broek en groen wollen mutsje bijna onherkenbaar tussen de vijfhonderd crewleden en figuranten die er tijdens het bezoek op de set rondlopen. Herkenbaar alleen, omdat hij rondloopt met de grootste grijns van allen en dingen mag roepen als ‘Set all the crap on fire!’

Amsterdam St.
Watchmen werd meermaals onderscheiden voor zijn innovatieve scenario. Het complexe verhaal, twaalf hoofdstukken van elk dertig strippagina’s, start met de moord op een zekere Eduard Blake. Het is 1985. Maar in het 1985 waarin Watchmen zich afspeelt liggen de verhoudingen anders dan in onze eigen jaartelling. Stel, is de premisse, dat de superhelden van de jaren vijftig en zestig echt bestaan hebben. In Watchmen hebben de VS bijvoorbeeld de oorlog in Vietnam gewonnen, dankzij Blake en Dr. Manhattan- een blauwe superman van pure energie. Blake is in werkelijkheid niemand minder dan The Comedian, één van de vele gemaskerde helden die Amerika rijk is. Maar de helden, met hun vaak verknipte psyche en strakke maillots, brengen de overheid ook in verlegenheid. Een wet uit 1977 verbiedt daarom de activiteiten van de vigilantes. Night Owl, Silk Spector en Ozymandias zijn er allemaal mee gestopt. Alleen de extreme Rorschach draagt het masker nog. Na de dood van Blake vermoedt hij dat er een complot gaande is om alle oude caped crusaders uit de weg te ruimen. Wat hij ontdekt gaat echter veel verder, en roept grote morele vragen op.

Watchmen is niet alleen een rijk gedetailleerd verhaal, ook de tekeningen van Gibbons zijn heuse zoekplaatjes vol easter eggs. Ieder stripkader bevat een beeldgrap, op iedere achtergrond wordt een ander verhaal verteld, geen krantenkop of affiche is willekeurig. Op de set van Watchmen is meteen duidelijk dat Snyder diezelfde gedetailleerdheid nastreeft. Anderhalf uur rijden van Vancouver is een enorm New Yorks stadsdecor verrezen. Vanaf de weg zijn de metershoge green screens al te zien. De drie straten die hier zijn nagebouwd herkennen we onmiddellijk uit het album.

‘De vele details in de graphic novel drijven ons voort en drijven ons tot waanzin,’ lacht production designer Alex McDowell (Fight Club, Corpse Bride). ‘We proberen alle easter eggs te vinden. Als set designer ben ik geïnteresseerd in de sub-sub-subplots, de verhalen die niet in het scenario zitten, maar in het design. De posters op de muren zijn letterlijk zeven, acht, negen lagen dik. De advertenties achterop het stripverhaal dat die jongen bij de kiosk leest, de Tales of the Black Wreighter? Dat is allemaal onderdeel van het verhaal.’

En McDowell voegde er een paar eigen vondsten aan toe. Boven de ingang van de bioscoop wordt The Day the Earth stood Still aangeprezen, een hint naar de plot van Watchmen. McDowell gaat ver: ‘Er is een deel van het huis en laboratorium van Dr. Manhattan dat niet zo duidelijk in de comic te zien is. Voor die set hebben we bedacht dat de regering dezelfde mensen zou inhuren die het Witte Huis ontworpen hebben. Immers,  Dr. Manhattan is de op één na belangrijkste persoon in de VS. Het ziet er dus uit als het Witte Huis, maar omdat het in een bunker is, zijn de muren te laag en is het plafond van beton. De pingpongtafel die er staat is dan weer gebaseerd op een scène uit The Man who fell to Earth met David Bowie. Een van de easter eggs in díe film was een boek getiteld Painting and Poetry dat werd uitgegeven door het bedrijf van Bowies personage. We hebben datzelfde boek gemaakt en in de set geplaatst, alleen: nu wordt het gepubliceerd door de Veidt-corporation!’

Op de set kringelt rook uit riooldeksels, staat een kiosk met kranten vol oorlogskoppen en iets verderop ligt, net zal in de strip, de Gunga Diner. De achterbuurt van New York oogt echter een stuk duisterder dan die uit de strip. McDowell vertelt dat Taxi Driver een belangrijke inspiratiebron was. ‘Een echte, rauwe wereld. Dit verhaal vereist dat je absoluut gelooft dat de superhelden een plek hebben in de echte wereld. Het is omdat ze in de echte wereld leven, dat zij zo complex en disfunctioneel zijn. En de wereld is zo’n puinhoop, omdat zij erin leven.’

Burlesk staat er op een van de gevels in neonlicht. Pornobioscopen. Ik kijk naar boven, naar het straatnaambordje: Amsterdam St. Het zal ook eens niet.

Psychologische vlekkentest
De scène die vanavond op Amsterdam St. wordt opgenomen, is onderdeel van het moment in de film waarop Blake begraven wordt. Snyder: ‘Alle personages denken terug aan de tijd die ze met Blake/The Comedian doorbrachten. Zo herinnert Dan zich hoe hij als Night Owl samen met The Comedian optrad tegen relschoppers. Hij herinnert zich dat Blake een bruut was met een heel verwrongen moraal. Blake vindt het leuk om met traangas in een menigte te schieten. Dan heeft andere waarden. Iedereen heeft zo’n moment in de film waarop hij of zij een waarheid over zichzelf onder ogen moet zien.’

Niet alleen de wereld waarin ze leven oogt dus realistisch, ook de personages zelf zijn veel menselijker dan we van superhelden gewend zijn. Ze hebben allemaal hun eigen redenen om de misdaad te willen bestrijden. Blake is een sadistische bruut die zich door de CIA voor vuile klussen laat betalen, maar Sally Jupiter aka Silk Specter is eerder het soort actrice dat in een sexy superheldinnenpakje een goede verkoopgimmick ziet. Haar dochter Laurie Juspeczyk/Silk Specter II voelt zich gedwongen in haar voetsporen te treden. En sinds hij zijn masker afdeed, verdient Adrian Veidt goed aan zijn heldenverleden als Ozymandias, wat dan weer leidt tot grote ergernis bij Rorschach. Die laatste, een extreem gewelddadige gemaskerde man, is niet voor niets vernoemd naar de bekende psychologische vlekkentest.

Acteur Patrick Wilson die Dan Dreiberg/Nightowl speelt: ‘We zijn het zo gewend om superhelden te zien die altijd maar stoer en heroïsch zijn.’ Dan Dreiberg, die zich heel lang in het pak van Nightowl verschool, is daarentegen juist een wat verdrietige figuur die geen doel meer in het leven heeft nu zijn superheldendagen achter de rug zijn. ‘Een van de eerste dingen die ik Zack vroeg was: wil je dat ik zwaarder word? Dan is in de eerste hoofdstukken van de comic wat dikker getekend. Hij is en voelt zich zwaar. Het is een trieste man. Bijna als een soldaat die aan het Golfoorlogsyndroom lijdt. Verloren.’

‘Alleen Dr. Manhattan is een echte superheld,’ lacht McDowell. ‘De rest is eerder vigilante. Het zijn gewone gasten, die een tik hebben.’ Maar ze belanden daarmee wel in ongebruikelijke situaties. Zo ontdekte ook Malin Akerman die in haar rol als Laurie Juspeczyk/Silk Specter II het bed moest delen met Dr. Manhattan. De blauwe man van pure energie ontstond na een ongebruikelijk ongeluk waarbij een wetenschapper het vermogen verwierf om energie en atomaire deeltjes naar believen te manipuleren. Het personage – dat soms reusachtig groot is, soms minuscuul en zich dan weer blijkt te kunnen dupliceren – wordt grotendeels achteraf digitaal toegevoegd. Akerman: ‘We moesten echt ons lachen inhouden. Billy Crudup heeft op de set een belachelijke witte jumpsuit aan en een helm op. En overal blauwe lampjes en stippen op zijn gezicht. Het is niet makkelijk je goed te houden wanneer je tegenstander oplaadbare batterijen in z’n broek draagt!’

Opvallend is overigens wel dat kostuumontwerper Michael Wilkinson de outfits van de helden danig veranderde. Terwijl Carla Gugino (Sally Jupiter) en Malin Akerman enthousiast zijn over de gemoderniseerde latex kostuums (Akerman over Gugino: ‘She’s hot! Zelfs ik stond op het punt om op vrouwen over te stappen.’), overheerst bij ondergetekende enige scepsis. Silk Spector draagt niet langer een rokje dat sexy is op een brave jaren-zestig manier: ze heeft een heuse SM-outfit aangemeten gekregen. De classicistische Romeins-Byzantijnse outfit van Ozymandias is vervangen door een stoer zwartleren pak, mét – zo wijst Wilkinson aan – hiërogliefen op zijn riem. Waarom die kostuumveranderingen? ‘Een update voor het huidige publiek, dat The Dark Knight gewend is,’ legt Wilkinson uit. In de ogen van ondergetekende blijft een Nightowl zonder buikje echter een stijlbreuk.

War room
En om stijl en vormgeving draait het in Watchmen. Deborah Snyder, sinds 300 producente van de films van haar man, toonde het groepje journalisten The War Room. De vier wanden van de vergaderzaal zijn behangen met foto’s, ontwerpen, blauwdrukken en knipsels. Iedere locatie in de film is aanwezig: de Gunga Diner, de autorepairshop, het kruispunt met het tijdschriftenwinkeltje… Naast grote kleurkopieën van Dave Gibsons tekenwerk hangen ook stills uit Taxidriver en Dr. Strangelove.

De muren onthullen dat Zack Snyder ook op een ander vlak trouw is gebleven aan de comic. Ondanks eerdere suggesties om het verhaal te actualiseren, blijft Watchmen gesitueerd in het 1985 dat er geweest zou zijn indien er echt superhelden hadden bestaan. Op de deur van The War Room hangt een voorbeeld van die alternatieve geschiedschrijving. Het is een poster van de Enola Gay. Op de achtergrond zien we de atoompaddenstoel boven Hiroshima, op de neus van het vliegtuig een airbrush pinup van…. Sally Jupiter.

Deborah Snyder verklapt dat de film begint met een sequentie waarin de belangrijkste ‘feiten’ uit die alternatieve geschiedenis de revue passeren. Aan de muur hangen de foto’s van de look-alikes: Henry Kissinger, Nixon, de Kennedy’s. Daarnaast een beroemde ‘Andy Warhol’ met Night Owl.  Een tijdbalk houdt het overzicht op alle ware en verzonnen gebeurtenissen: ‘1945: The Comedian plant de Amerikaanse vlag op Iwo Jima.’ Hoe de moord op JFK afloopt wil Deborah niet verklappen, maar de foto’s van het beroemde grasveldje langs de route bewijzen dat de scène is gedraaid.

‘Het is een beetje als een opera, zowel qua schaal als emotioneel.’ legt Zack Snyder uit.’ Iedereen zegt steeds: Watchmen is zo echt, met echte karakters. Maar ik denk dan: dat is waar, maar tegelijkertijd ligt het hoofdkwartier van Ozymandias op Antarctica en gaat Dr. Manhattan naar Mars! Dat is opera op z’n best. Groter dan het leven, maar het raakt je ook. Het is gekunsteld, geconstrueerd om ons een spiegel voor te houden. Je kunt zeggen dat Watchmen een moordmysterie is. Sommigen zeggen: het is een superheldenfilm. Maar als je erover doorpraat kom je erop uit dat het een verhaal is over goed en kwaad. Een moralistisch verhaal. Wat ik er goed aan vind, is dat in deze superheldenwereld de conventies, mythes en realiteit die we accepteren, tot het uiterste worden doorgevoerd. Een superheld zegt: ‘Ik ga beslissen wat juist is, zonder jury of rechtspraak, voor jóuw bestwil.’ Watchmen trekt dat idee door tot in zijn uiterste consequentie, want wat nou als wereldvrede het einddoel is? Heiligt dat de middelen?’

Cool
Snyder erkent meteen dat het filosofische verhaal wat meer van zijn publiek vraagt dan zijn vorige films, maar maakt zich daar weinig zorgen over. ‘Als mensen dat niet willen, pech gehad. Er is genoeg cool stuff.

Wat heet. Aan het eind van Amsterdam St., pal voor de Gunga Diner, hangt het Owlship. Voor de niet-fans is het nauwelijks te bevatten, maar om dit futuristische luchtvoertuig van vierenhalve ton aan een hijskraan te zien hangen, is domweg ontroerend. Want al beheerst Dr. Manhattan het atoom, Night Owl heeft beslist de mooiste gadgets. Zijn luchtschip is een prachtig gevormd ovaal met, uiteraard, vogelachtige trekken.

In de twee enorme ronde ruiten die als de priemende blik van een uil de straat in kijken, staat The Comedian. Hij kijkt naar beneden, naar waar de matrassen liggen, en calculeert zijn sprong. Op een afstandje staat een tweede Comedian, acteur Jeffrey Dean Morgan op warme bontlaarzen, toe te kijken hoe zijn stunt double zich voorbereidt.

De scène die deze avond wordt opgenomen voert Dreiberg terug naar vroeger tijden, toen hij samen met The Comedian optrad. Uit protest tegen de eigenrichting door de gemaskerde superhelden gaat de politie in staking. Overal is chaos. Relletjes. ‘Give us our police back!’ staat er op de borden. ‘Badges not Masks’. Patrick Wilson lacht: ‘Zoals gewoonlijk probeert Dan het op de goede manier te doen en iedereen te kalmeren, maar The Comedian springt gewoon naar beneden en gaat helemaal los!’ Het is een sleutelscène in het verhaal. Terwijl The Comedian lachend traangas de menigte inschiet, schrijft iemand de hamvraag op de muur: ‘Who will watch the Watchmen?’

Eindelijk, na alle vraaggesprekken en het wachten, begint de opname. ‘Set all this crap on fire!’, roept Snyder. Een man met een gasbrander draait twee propaanflessen open die verdekt achter een autowrak staan opgesteld. Even later schieten er vlammen uit de auto. Achter de demonstrerende figuranten begint ook een schoolbus te branden.
‘Action!’
De windmachine begint kranten te blazen. The Comedian springt van het Owlship, maar de figuranten beginnen te vroeg te lopen en uit zijn geweer schiet geen granaat, maar dwarrelt een lachwekkende hoeveelheid witte rook.
‘It’s the famous misfire!’, roept Snyder.
‘They don’t know what the cue is,’ zegt de opnameleider.
‘The cue is ‘action’!’, lacht de regisseur.
Even later gaan het weer mis. ‘Ready?’, vraagt Snyder en meteen beginnen de figuranten te lopen. Weer te vroeg. Hilariteit. Take drie.
‘Ready?’
‘Ready to stand by?’
‘Action!’
De opname slaagt en Snyder lacht:
‘Cut it out!’

Gepubliceerd in Schokkend Nieuws 80, Winter 2008/2009

Comments are closed here.